اثبات توحيد ذات از طريق توحيد فعل بعد از فراغ از اثبات واجب بايد به وحدانيت و توحيد قائل باشيم ، چنان كه گفتيم : تعدد و كثرت در واجب محال است . و سابقاً گفتيم : بايد در سه مرحله تكلم نماييم : اول : توحيد در ذات ، كه براهين ثلاثهء گذشته كافى است براى اينكه انسان به طور جزم به توحيد ذات قائل باشد . دوم : توحيد در صفات و اينكه اوصافى براى حضرت حق اثبات نماييم بدون اينكه وحدت ذاتى منثلم گردد ، كه سابقاً به آن اشاره شده و بعد راجع به آن صحبت خواهيم نمود . سوم : وحدت فعلى و اينكه حضرت حق در فعل واحد بوده و در الهيت شريك نداشته و وجود شريك در فعل الهى محال بوده و تفويض فعل الهيت به غير محال مىباشد . حاجى به همين منظور بحثى طولانى شروع كرده تا وحدت شخصيهء عالم را و اينكه واحدى كه توسط واجب الوجود ايجاد مىشود ، واحد شخصى است ، اثبات كرده و سپس وحدت فاعلى را اثبات نمايد . و چون اثبات اين معنى به روش ايشان به افهام نزديك نيست ، طريقى كه پايهء آن برهانى و عقلى بوده و به اثبات مطلوب اقرب است به عرض رسانده و وحدت را در فعل الوهيت اثبات مىنماييم ، تا معناى اين بيت عرفانى كه زبانزد عرفاست :